Definicja normatywna:
PREPARAT DO DALSZEGO ŻYWIENIA NIEMOWLĄT to „środek spożywczy przeznaczony dla niemowląt w momencie wprowadzania odpowiedniego żywienia uzupełniającego, będący podstawowym składnikiem płynnym stopniowo coraz bardziej zróżnicowanej diety takich niemowląt” (art. 2 ust. 2 lit. d rozp. (UE) nr 603/2013). Jeżeli jest on wytwarzany wyłącznie z białka mleka krowiego lub białka mleka koziego, to wprowadza się go do obrotu pod nazwą „MLEKO NASTĘPNE” (§ 13 ust. 2 rozp. w sprawie w sprawie środków spoż.specj.przezn.ż.).

 

W praktyce chodzi tu o preparaty mlekozastępcze dla zdrowych niemowląt w wieku 7 – 12 miesięcy (mleko oznaczone nr 2), w tym dla niemowląt narażonych na wystąpienie alergii na białko mleka krowiego (mleko hipoalergiczne – mleko typu HA), ale już nie dla alergików. Należy je odróżnić od specjalnych preparatów mlekozastępczych dla niemowląt kwalifikowanych jako żywność specjalnego przeznaczenia medycznego/dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego (one również mogą być oznaczone nr 2), jak np. preparaty dla niemowląt z alergią pokarmową, w odniesieniu do których brak ograniczeń w zakresie reklamy, prezentacji i oznakowania służących ściśle ochronie karmienia piersią (zob. jednak pkt V.3).

  • W tym celu patrz na opakowanie – musi być na nim podana nazwa „preparat do dalszego żywienia niemowląt” lub „mleko następne” (taka nazwa musi być również podana w reklamie i prezentacji tych preparatów); żaden inny produkt nie może być tak oznaczony.

 

W prawie polskim nie ma zakazu reklamy tych preparatów; są natomiast ograniczenia w tym zakresie, jak również w zakresie ich prezentacji i oznakowania/etykietowania (w tym o charakterze wyraźnie ochronnym dla karmienia piersią). Mianowicie, reklama, a także oznakowanie (etykietowanie) i prezentacja preparatów do dalszego żywienia niemowląt muszą spełniać następujące wymogi, zawarte w rozporządzeniu w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (§ 13 ust. 1 i 2, § 15 ust. 1 i § 17) oraz w rozporządzeniu (UE) nr 609/2013 (art. 9 ust. 5 i art. 10):

– muszą zapewniać informacje pozwalające na właściwe stosowanie tych preparatów i nie mogą wprowadzać w błąd, ani przypisywać im właściwości zapobiegania chorobom lub leczenia chorób ludzi lub odwoływać się do takich właściwości (zgodnie z art. 9 ust. 6 rozp. (UE) nr 609/2013 nie uniemożliwia to rozpowszechniania jakichkolwiek użytecznych informacji lub zaleceń przeznaczonych wyłącznie dla osób mających kwalifikacje w dziedzinie medycyny, żywienia, farmacji lub innych pracowników służby zdrowia odpowiedzialnych za opiekę nad matkami i dziećmi);

– musi być w nich stosowana nazwapreparat do dalszego żywienia niemowląt”, a w przypadku preparatów wytwarzanych wyłącznie z białka mleka krowiego lub białka mleka koziego – „mleko następne”;

nie mogą zniechęcać do karmienia piersią;

nie mogą zawierać określeń: „humanizowane”, „umatczynione” i „adaptowane” lub określeń podobnych.

 

Ponadto oznakowanie (etykietowanie) preparatów do dalszego żywienia niemowląt:

nie może zawierać obrazów niemowląt, jak również innych obrazów lub tekstu, które mogłyby idealizować stosowanie tych preparatów, natomiast może ono zawierać graficzne przedstawienia umożliwiające ich łatwą identyfikację, a także ilustrujące sposób przygotowania (art. 10 ust. 2 rozp. (UE) nr 609/2013); wymóg ten nie dotyczy preparatów wprowadzonych na rynek lub etykietowanych przed dniem 20 lipca 2016 r., które mogą być sprzedawane do wyczerpania ich zapasów (zob. szerzej art. 21 ust. 1 rozp. UE nr 609/2013);

– musi spełniać pozostałe wymogi określone w rozporządzeniu w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (w tym zwłaszcza musi zawierać informację, że: preparat jest odpowiedni wyłącznie dla niemowląt powyżej szóstego miesiąca życia; preparat stanowi tylko część zróżnicowanej diety niemowlęcia; preparat nie może zastępować mleka matki przez pierwsze sześć miesięcy życia niemowlęcia; decyzję o rozpoczęciu żywienia uzupełniającego niemowląt, w tym o rozpoczęciu tego żywienia przed ukończeniem szóstego miesiąca życia, podejmuje się wyłącznie po zasięgnięciu opinii niezależnych osób posiadających kwalifikacje z zakresu medycyny, żywienia lub farmacji, w tym przede wszystkim lekarzy pediatrów, farmaceutów lub dietetyków, albo innych osób profesjonalnie odpowiedzialnych za opiekę nad matką i dzieckiem, uwzględniając indywidualne zapotrzebowanie niemowlęcia w okresie wzrostu i rozwoju – por. § 13 ust. 3 pkt 2 rozp. w sprawie środków spoż.specj.przezn.ż.), a także ogólne wymogi dotyczące znakowania (etykietowania) żywności.

 

PRZYKŁADY NARUSZEŃ powyższych rozporządzeń w zakresie:
 reklamy, oznakowania (etykietowania) i prezentacji preparatów do dalszego żywienia niemowląt:

– następujące określenia: „naturalny”, „fizjologiczny”, „inspirowany mlekiem matki”, „bliski/najbliższy mleku matki”, „wzorowany na mleku matki”1

– sformułowania typu: najlepszy/najzdrowszy pokarm dla Twojego dziecka; jedyny pokarm dla Twojego dziecka;

– ogólnikowe stwierdzenia typu: niezbędny pokarm dla Twojego dziecka [tzn. brak wskazania, że dotyczy to sytuacji, gdy dzieci nie są karmione piersią];

 

 samego oznakowania (etykietowania):

– przykładowe obrazy idealizujące stosowanie tych preparatów: wizerunek uśmiechniętej matki lub ojca pochylających się z butelką nad wózkiem; miś karmiący piersią; miś/kaczuszka etc. karmiąca butelką do karmienia niemowląt; mały uśmiechnięty miś w pieluszce (imitacja bobaska) i obok butelka do karmienia niemowląt2.

  • W przeciwieństwie do preparatów do początkowego żywienia niemowląt, w przypadku preparatów do dalszego żywienia niemowląt wizerunek niemowlęcia niedopuszczalny jest jedynie w ich etykietowaniu (tj. np. na ich opakowaniu). Nie dotyczy to preparatów wprowadzonych na rynek lub etykietowanych przed dniem 20 lipca 2016 r., które mogą być sprzedawane do wyczerpania ich zapasów3.

Określone treści zawarte w reklamie mogą równocześnie naruszać kilka przepisów tego samego lub różnych aktów prawnych. Mogą więc posłużyć jako przykład naruszenia kilku różnych wskazanych powyżej wymogów prawnych dotyczących reklamy (i w konkretnym przypadku prezentacji lub oznakowania), wynikających z przytoczonych aktów prawnych. Nie ma to wpływu na treść zgłoszenia naruszenia do właściwego organu – to znaczy, w zawiadomieniu nie trzeba wskazywać, jaki konkretnie przepis został naruszony4.

Uwaga! Podane wyżej przykłady niekoniecznie muszą znaleźć w konkretnym przypadku akceptację właściwych organów.

Naruszenia powyższych przepisów należy zgłaszać przede wszystkim do Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ponadto w konkretnym przypadku zasadne może być również zawiadomienie innych organów (zob. szerzej pkt VII).

  • Jak wspomniano powyżej (zob. pkt I.4), naruszenia przepisów rozporządzenia w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, dotyczących oznakowania, prezentacji i reklamy preparatów do dalszego żywienia niemowląt zagrożone zostały karą pieniężną (art. 103 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 4 ustawy o bezp.ż.iż.).

Przypisy

  1. Przykłady niedopuszczalnych określeń za: Ministerstwo Zdrowia, Komunikat w zakresie karmienia piersią jako wzorcowego sposobu żywienia niemowląt oraz preparatów zastępujących mleko kobiece (sztucznych mieszanek), Warszawa 29.03.2013 r., http://www2.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=m15&ms=739&ml=pl&mi=739&mx=0&ma=31740 .

    Pozostałe podane w ramce przykłady naruszeń to przykłady własne AKW.

  2. Nie jest wykluczone, że użycie takiego obrazu (albo innych obrazów lub tekstu, które mogłyby idealizować stosowanie tych preparatów) w reklamie lub prezentacji może zostać uznane za naruszające przepisy zakazujące zniechęcania do karmienia piersią lub wprowadzania w błąd.
  3. Nie jest wykluczone, że użycie takiego obrazu (albo innych obrazów lub tekstu, które mogłyby idealizować stosowanie tych preparatów) w reklamie lub prezentacji może zostać uznane za naruszające przepisy zakazujące zniechęcania do karmienia piersią lub wprowadzania w błąd.
  4. W tym zakresie por. odpowiednio uwagi w pkt II opracowania.