Zakres pojęcia „przedmioty służące do karmienia niemowląt” jest niejasny (brak definicji normatywnej). Jak się wydaje należy przez nie rozumieć wyłącznie butelki do karmienia i smoczki do tych butelek (a więc nie tzw. smoczki uspokajacze) i to, ściśle rzecz biorąc, przeznaczone dla dzieci do 12 miesiąca życia (zob. definicję niemowlęcia – pkt I.2).

 

Kontrowersyjne może być natomiast uznanie za te przedmioty takich produktów jak np.: łyżeczki, widelczyki i zestawy naczyń (miseczki etc.) dla niemowląt, czy silikonowe nakładki na piersi. Takie rozumienie byłoby dopuszczalne w świetle wykładni językowej, wydaje się jednak, że przeciwko niemu przemawiają względy celowościowe.

 

W prawie polskim nie ma generalnego zakazu reklamy tych przedmiotów; są natomiast ograniczenia w  tym zakresie (ściśle rzecz biorąc dotyczą one działań promocyjnych) oraz w zakresie ich oznakowania, które mają wyraźnie ochronny charakter dla karmienia piersią.

 

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia pod sankcją kary grzywny (zob. art. 100 ust. 1 pkt 5 – 6 ustawy o bezp.żiż.) zabrania:

prowadzenia działalności promocyjnej zachęcającej do nabycia przedmiotów służących do karmienia niemowląt, takiej jak rozdawanie próbek, specjalne wystawy, kupony rabatowe, premie, specjalne wyprzedaże i sprzedaż wiązana;

oferowania lub dostarczania przez producentów lub dystrybutorów tych przedmiotów, ich próbek lub innych przedmiotów tego typu o charakterze promocyjnymkonsumentom, w tym przede wszystkim kobietom ciężarnym, rodzicom niemowląt lub członkom ich rodzin, bezpośrednio lub za pośrednictwem podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, bezpłatnie lub po obniżonej cenie (art. 25 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o bezp.żiż.).

  • Odnośnie do „innych przedmiotów (…) o charakterze promocyjnym” uwagę w pkt II.

 

Przedmiotów tych dotyczy również art. 25 ust. 3 ustawy o bezp.żiż., wspomniany przy okazji omawiania reklamy preparatów do początkowego żywienia niemowląt (zob. pkt II).

 

Natomiast rozporządzenie w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego reguluje jedynie oznakowanie przedmiotów służących do karmienia niemowląt, odsyłając w tym zakresie do przepisu dotyczącego preparatów do początkowego żywienia niemowląt, co z uwagi na jego treść może wywoływać wątpliwości, czy wskazane tam wymogi mają dotyczyć przedmiotów służących do karmienia niemowląt, czy też preparatów do żywienia niemowląt. Wykładnia językowa i prokonsumencka przemawiają za ich odniesieniem do przedmiotów służących do karmienia niemowląt. Jak się więc wydaje, oznakowanie tych przedmiotów musi spełniać następujące wymogi:

– musi zawierać następujące informacje, poprzedzone wyrazami „Ważna informacja” lub równoważnymi: informację o wyższości karmienia piersią nad karmieniem sztucznym oraz zalecenie stosowania omawianych przedmiotów wyłącznie po zasięgnięciu porady osób posiadających kwalifikacje z zakresu medycyny, żywienia lub farmacji, w tym przede wszystkim lekarzy pediatrów, farmaceutów lub dietetyków, albo innych osób profesjonalnie odpowiedzialnych za opiekę nad matką i dzieckiem;

nie może zawierać wizerunków niemowląt, jak również innych wizerunków lub tekstów idealizujących stosowanie tych przedmiotów, natomiast może zawierać znaki graficzne pozwalające na łatwą identyfikację tego przedmiotu i ilustrację sposobu jego przygotowania do użycia (por. § 15 ust. 2 – 4 w zw. z § 18 rozp. w sprawie środków spoż.specj.przezn.ż.).

 

PRZYKŁADY NARUSZEŃ obowiązującego prawa w zakresie
 działań promocyjnych dotyczących przedmiotów służących do karmienia niemowląt:

– wyprzedaż w drogerii obejmująca butelki do karmienia niemowląt;

– rozdawanie butelek do karmienia niemowląt lub smoczków do tych butelek np.: kobietom ciężarnym w szkole rodzenia; przez położną środowiskową położnicom; przez lekarzy matkom w czasie wizyty kontrolnej z niemowlakiem;

 oznakowania tych przedmiotów:

wizerunek uśmiechniętej matki lub ojca pochylających się z butelką nad wózkiem; miś/kaczuszka etc. karmiąca butelką do karmienia niemowląt; mały uśmiechnięty miś w pieluszce (imitacja bobaska) i obok butelka do karmienia niemowląt1.

  • W przypadku przedmiotów służących do karmienia niemowląt wizerunek niemowlęcia niedopuszczalny jest jedynie w ich oznakowaniu, tj. np. na ich opakowaniu2.
Uwaga! Podane przykłady niekoniecznie muszą znaleźć w konkretnym przypadku akceptację właściwych organów.

 

Naruszenia powyższych przepisów należy zgłaszać przede wszystkim do Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ponadto w konkretnym przypadku zasadne może być również zawiadomienie innych organów (zob. szerzej pkt VII).


Przypisy

  1. Wszystkie podane w ramce przykłady to przykłady własne AKW.
  2. Nie jest jednak wykluczone, że użycie takiego wizerunku (albo innych wizerunków lub tekstów idealizujących stosowanie tych przedmiotów) w reklamie lub prezentacji tych przedmiotów może zostać uznane za obejście przepisów zakazujących idealizowania preparatów do początkowego żywienia niemowląt, czy przepisów – dotyczących tych preparatów lub preparatów do dalszego żywienia niemowląt – zakazujących zniechęcania do karmienia piersią lub wprowadzania w błąd. Jak się wydaje, w praktyce takie przypadki będą rzadkie.