W przypadku naruszenia obowiązującego prawa w zakresie reklamy, prezentacji lub oznakowania (etykietowania) mleka modyfikowanego i pozostałych omawianych produktów (zob. pkt II – V) w rachubę wchodzi również – tj. niezależnie od zawiadomienia innych organów, zwłaszcza Państwowej Inspekcji Sanitarnej – zgłoszenie do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawiadomienia dotyczącego podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.

  • Stosowanie takich praktyk jest zakazane, a w razie naruszenia tego zakazu przez przedsiębiorcę Prezes Urzędu – oprócz wydania przewidzianych prawem decyzji (np. o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania) – może nałożyć na niego karę pieniężną.

Powyższe naruszenia można uznać w konkretnym przypadku za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów (art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), to jest godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności:

naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji;

nieuczciwe praktyki rynkowe – zwł. wprowadzająca w błąd reklama lub marketing, np. poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, czy zatajenie istotnych informacji dotyczących produktu (zob. zwł. art. 2 pkt 4 i art. 3 – 6 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym);

czyny nieuczciwej konkurencjizwł. reklama sprzeczna z przepisami prawa, a także wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług (zob. art. 3, art. 10, art. 16 ust. 1 i art. 17 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji).

 

Nie jest przy tym zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W uproszczeniu oznacza to, że zachowanie przedsiębiorcy musi być skierowane do potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów1, jak np. w przypadku reklamy lub oznakowania produktów, co ma miejsce w zdecydowanej większości omawianych w niniejszym opracowaniu naruszeń.

 

Przykłady naruszeń mogących zostać uznane za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów:

 

brak informacji o wyższości karmienia piersią nad karmieniem sztucznym w reklamie, oznakowaniu (np. na etykiecie) lub prezentacji mleka początkowego; sugerowanie w reklamie mleka początkowego jego równoważności z mlekiem matki, np. poprzez sformułowania typu „umatczynione”, „wzorowane na mleku matki”; sformułowania typu „humanizowany” w oznakowaniu (np. na etykiecie) mleka następnego.

 

Zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów, „każdy może zgłosić Prezesowi Urzędu na piśmie zawiadomienie dotyczące podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów” (art. 100 ust. 1 tej ustawy). Zawiadomienie to może zawierać w szczególności: wskazanie przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów; opis stanu faktycznego będącego podstawą zawiadomienia; wskazanie przepisu ustawy, którego naruszenie zarzuca zgłaszający zawiadomienie; uprawdopodobnienie naruszenia przepisów ustawy; dane identyfikujące zgłaszającego zawiadomienie (art. 86 ust. 2 w zw. z art. 100 ust. 3 tej ustawy). Do zawiadomienia dołącza się wszelkie dokumenty, które mogą stanowić dowód naruszenia przepisów ustawy (art. 86 ust. 3 w zw. z art. 100 ust. 3 tej ustawy). Prezes Urzędu jest zobligowany do ustosunkowania się do zawiadomienia – przekazuje on zgłaszającemu informację na piśmie o sposobie rozpatrzenia zawiadomienia wraz z uzasadnieniem (art. 86 ust. 4 w zw. z art. 100 ust. 3 tej ustawy).

  • W literaturze przedmiotu brak zgody co do tego, które z powyższych wymogów – poza formą pisemną zawiadomienia – są obligatoryjne (zawiadomienie w innej formie, np. faksem lub ustnie do protokołu jest możliwe, ale nie stanowi ono zawiadomienia w rozumieniu art 100 ust. 1 ustawy i nie zobowiązuje Prezesa do poinformowania zawiadamiającego o sposobie jego rozpatrzenia2). Generalnie wskazać należy, że im więcej informacji zostanie zawartych w zawiadomieniu, tym lepiej. Na pewno powinno ono zawierać informację o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (tj. powinno wskazywać, na czym polegają te praktyki; nie trzeba natomiast podawać ich kwalifikacji prawnej3) oraz podpis osoby zgłaszającej. Poza tym, z jednej strony za konieczne uznaje się wskazanie przedsiębiorcy stosującego zakazane praktyki (wystarczy określić go w sposób umożliwiający jego zidentyfikowanie)4, a z drugiej podanie danych identyfikujących zgłaszającego zawiadomienie5. Na stronie UOKiK6 zaznacza się, że zgłoszenia anonimowe nie będą przez Urząd rozpatrywane.

 

Podsumowując, jeżeli Twoim zdaniem miało miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów złóż do Prezesa UOKiK zawiadomienie o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W tym celu pamiętaj, że:

– złożyć zawiadomienie może każdy;

– zgłoszenia zawiadomienia należy dokonać na piśmie (najlepiej wyślij je listownie za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres UOKiK7 albo zanieś osobiście do siedziby Urzędu lub najbliższej Tobie delegatury UOKiK8)

  • zawiadomienie powinno wskazywać na czym polegają zarzucane praktyki (dokładnie opisz stan faktyczny i wskaż podmiot naruszający albo okoliczności pozwalające na jego ustalenie – takim podmiotem będzie z reguły producent lub dystrybutor produktu; nie musisz wskazywać, jaki przepis został konkretnie naruszony). Należy również podać swoje dane, w tym adres i podpisać zawiadomienie. Nie trzeba załączać dowodów, warto jednak to uczynić, jeżeli się nimi dysponuje (np. załączenie zdjęć lub wskazanie świadków). Pismo najlepiej zatytułować („Zawiadomienie o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”) albo w jego treści wskazać, że chodzi o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów (np.: „Na podstawie art. 100 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiadamiam o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”).

nie wszczyna się postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, upłynęły 3 lata (art. 105 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów).

 

W razie wątpliwości związanych z powyższym zawiadomieniem skonsultuj się z prawnikiem albo z którymś z podmiotów udzielających nieodpłatnych porad prawnych, np. z Infolinią Konsumencką prowadzoną przez Stowarzyszenie Konsumentów Polskich i Fundację Konsumentów9 albo z Federacją Konsumentów10.

 

Pamiętaj!

Zawiadomienie o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wchodzi w rachubę zwłaszcza w przypadku sprzecznej z prawem  reklamy omawianych produktów (tj. reklamy naruszającej omawiane w niniejszym opracowaniu przepisy prawa żywnościowego) jako czynu nieuczciwej konkurencji.


przypisy

  1. Przystępne wyjaśnienie pojęcia zbiorowych interesów konsumentów zawarte jest na stronie UOKiK: https://www.uokik.gov.pl/zbiorowe_interesy_konsumentow.php.
  2. Por. M. Radwański, [w:] A. Stawicki (red.), E. Stawicki (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, wyd. II, WK 2016, LEX, kom. do art. 100 ustawy, pkt 3.
  3. Por. M. Radwański, [w:] A. Stawicki (red.), E. Stawicki (red.), Ustawa.., kom. do art. 100 ustawy, pkt 3.
  4. Tak: M. Radwański, [w:] A. Stawicki (red.), E. Stawicki (red.), Ustawa.., kom. do art. 100 ustawy, pkt 3.
  5. Tak: J. Krüger [w:] A. Stawicki (red.), E. Stawicki (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, wyd. II, WK 2016, LEX, kom. do art. 86 ustawy, pkt 2.
  6. https://uokik.gov.pl/zbiorowe_interesy_konsumentow.php
  7. https://uokik.gov.pl/kontakt.php
  8. https://uokik.gov.pl/delegatury_uokik.php
  9. https://uokik.gov.pl/kontakt.php
  10. http://www.federacja-konsumentow.org.pl/63,tu-znajdziesz-pomoc.html