W niniejszym opracowaniu przedstawiono obowiązujące w prawie polskim regulacje służące ochronie karmienia piersią, dotyczące reklamy (w tym działań promocyjnych), a także innych technik marketingowych (tj. prezentacji i oznakowania/etykietowania) odnoszących się do preparatów do początkowego i do dalszego żywienia niemowląt oraz przedmiotów służących do karmienia niemowląt. Przedstawiona została również regulacja dotycząca napojów na bazie mleka i podobnych produktów przeznaczonych dla małych dzieci (mleko typu Junior) oraz pozostałych produktów relewantnych dla ochrony karmienia piersią, tj.: produktów zbożowych przetworzonych i żywności dla dzieci (środków spożywczych uzupełniających obejmujących produkty zbożowe przetworzone i inne środki spożywcze przeznaczone dla niemowląt i małych dzieci), żywności specjalnego przeznaczenia medycznego (dietetycznych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego) dla niemowląt i małych dzieci, a także regulacja odnosząca się do materiałów informacyjnych i edukacyjnych dotyczących żywienia niemowląt i małych dzieci. Prezentacja i oznakowanie omawianych produktów zostały przedstawione zasadniczo w takim zakresie, w jakim wymogi ich dotyczące pokrywają się z wymogami odnoszącymi się do reklamy.

 

Dowiesz się z niego, co jest dozwolone, a co zakazane w omawianej kwestii oraz co możesz zrobić, jeżeli stwierdzisz określone naruszenie lub jeżeli wydaje Ci się, że naruszono przepisy przedmiotowych regulacji. Natomiast o tym, dlaczego tak ważne jest prawne uregulowanie i przestrzeganie zasad dotyczących reklamy i innych technik marketingowych odnoszących się do mleka modyfikowanego i innych produktów relewantnych dla ochrony karmienia piersią dowiesz się już niebawem z przygotowywanej strony na temat kodeksu WHO.

 

Omawiana problematyka została uregulowana w następujących aktach prawnych:

w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 149 ze zm.; w skrócie: ustawa o bezp.ż.iż.);

w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1026; w skrócie: rozp. w sprawie środków spoż.specj.przezn.ż.)

– w obowiązującym od dnia 20 lipca 2016 r. rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała oraz uchylającym dyrektywę Rady 92/52/EWG, dyrektywy Komisji 96/8/WE, 1999/21/WE, 2006/125/WE i 2006/141/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/39/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 41/2009 i (WE) nr 953/2009, Dz.Urz.UE.L Nr 181, str. 35 (w skrócie:  rozp. (UE) nr 609/2013), które wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

  • Ustawodawca polski powinien dostosować regulację polską do rozp. (UE) nr 609/2013, uchylając przepisy z nim kolidujące i wprowadzając przepisy wdrażające to rozporządzenie. Póki to nie nastąpi, przepisy rozp. (UE) nr 609/2013 w zakresie w nim uregulowanym mają pierwszeństwo zastosowania przed polską ustawą i rozporządzeniem, co zostało uwzględnione w niniejszym opracowaniu. Dla uproszczenia pominięto w nim problematykę przepisów przejściowych, poza zagadnieniem etykietowania preparatów do dalszego żywienia niemowląt.
  • Do rozporządzenia (UE) nr 609/2013 zostały wydane rozporządzenia uzupełniające, dotyczące preparatów do początkowego i do dalszego żywienia niemowląt oraz informacji na temat żywienia niemowląt i małych dzieci (rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/127) oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego (rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/128), które regulują m.in. problematykę etykietowania, prezentacji i reklamy tych produktów. Akty te będą stosowane w zakresie relewantnym dla niniejszego opracowania poczynając od dnia 22 lutego 2020 r. (z wyjątkiem preparatów do początkowego i do dalszego żywienia niemowląt wytwarzanych z hydrolizatów białkowych, które będą stosowane od dnia 22 lutego 2021), zastępując obecną regulację w tym zakresie, zawartą w ustawie o bezp.ż.iż. i w rozp. w sprawie środków spoż.specj.przezn.ż. Jednakże, zgodnie z komunikatem GIS1, producenci mogą (na zasadzie dobrowolności) wprowadzać do obrotu powyższe produkty zgodnie z zasadami określonymi we wspomnianych rozporządzeniach delegowanych już przed datą zastosowania tych rozporządzeń. Zgodnie z informacją uzyskaną w GIS w takim przypadku powinny znaleźć zastosowanie wszystkie przepisy tych rozporządzeń, a więc m.in. dotyczące etykietowania, reklamy i prezentacji. Interpretacja ta może jednak wywoływać problemy w praktyce, m.in. związane z brakiem realnych sankcji za naruszenie dobrowolnie stosowanych, a nieobowiązujących jeszcze przepisów oraz z faktyczną niemożliwością ustalenia w większości przypadków przez konsumenta, jakiemu reżimowi prawnemu podlega producent. Z punktu widzenia omawianej w niniejszym opracowaniu problematyki jest to istotne zwłaszcza w przypadku specjalnych preparatów mlekozastępczych dla niemowląt kwalifikowanych jako dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego (żywność specjalnego przeznaczenia medycznego), w odniesieniu do których w obecnym stanie prawnym brak tego typu ograniczeń w zakresie reklamy i prezentacji, a częściowo również w zakresie etykietowania, jakie przewiduje rozp. del. Komisji (UE) 2016/128 (zob. szerzej pkt V.3). Natomiast w odniesieniu do preparatów do początkowego i do dalszego żywienia niemowląt oraz materiałów informacyjnych i edukacyjnych rozp. del. Komisji (UE) 2016/127 co do zasady powtarza – w zakresie objętym opracowaniem – treść obowiązujących przepisów. Mając powyższe na uwadze, w opracowaniu pominięto przedstawienie regulacji wspomnianych rozporządzeń. W niezbędnym zakresie zasygnalizowano jedynie problematykę etykietowania, reklamy i prezentacji żywności specjalnego przeznaczenia medycznego (zob. pkt V.3).

Polskie akty prawne wdrażają w omawianym zakresie prawo unijne (zwł. dyrektywę 2006/141/WE) oraz niektóre z zapisów Międzynarodowego Kodeksu Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece (tzw. Kodeks WHO)2. Kodeks ten powinien być natomiast w pełni przestrzegany w tzw. szpitalach przyjaznych dziecku3.

 

Niniejsze opracowanie dotyczy regulacji powyższej ustawy oraz rozporządzenia w sprawie środków spoż.specj.przezn.ż. i rozp. (UE) nr 609/2013, natomiast nie dotyczy Kodeksu WHO (dokument ten nie stanowi obowiązującego w Polsce prawa)4. W opracowaniu pominięto również regulacje odnoszące się do reklamy, etykietowania i prezentacji żywności zawarte w aktach prawnych z zakresu ogólnego prawa żywnościowego. Wspomniano o nich jedynie przy omówieniu regulacji dotyczącej napojów na bazie mleka i podobnych produktów przeznaczonych dla małych dzieci (mleka typu Junior), ponieważ brak w tym zakresie przepisów regulujących tylko tego rodzaju produkty.


przypisy

  1. Zob. http://gis.gov.pl/zywnosc/suplementy-diety-zywnosc-wzbogacana-i-specjalnego-przeznaczenia/wymagania-szczegolowe/72-zywnosci-specjalnego-przeznaczenia .
  2. Treść Kodeksu w języku angielskim: http://www.who.int/nutrition/netcode/resolutions/en/
  3. Informacja o tych szpitalach znajduje się na stronie: http://www.laktacja.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=7&Itemid=25.
  4. Skrótowe omówienie Kodeksu WHO zob. A. Aleksandrowicz, Kodeks WHO, Kwartalnik Laktacyjny 2016, nr 4, s. 37 – 43.